El Niño boleh cetus ‘supply shock’, harga makanan dan kos sara hidup turut berisiko meningkat

Pernahkah anda terfikir, fenomena El Niño boleh mempengaruhi bekalan serta harga makanan di Malaysia?

El Niño bukan sekadar membawa cuaca lebih panas dan kering. Jika keadaan ini berpanjangan, ia boleh memberi tekanan kepada pengeluaran pertanian, penggunaan air dan seterusnya rantaian bekalan makanan. 

El Niño boleh beri kejutan kepada sektor makanan

Menurut Pensyarah Kanan, Fakulti Pengurusan Perniagaan, UiTM Melaka, Prof Madya Dr Abdul Rahim Ridzuan, El Niño boleh memberi kejutan kepada sektor makanan apabila keadaan cuaca menjejaskan hasil pertanian dan meningkatkan kos pengeluaran.

“Dari sudut ekonomi, El Niño boleh dianggap sebagai satu supply shock kepada sektor makanan.

“Cuaca panas dan kering yang berpanjangan boleh menjejaskan hasil pertanian, mengurangkan produktiviti tanaman serta meningkatkan penggunaan air dan kos pengeluaran.

“Apabila bekalan berkurangan sedangkan permintaan kekal, tekanan terhadap harga boleh berlaku. Namun, sejauh mana harga berubah bergantung kepada keadaan pasaran dan pilihan sumber bekalan yang tersedia,” ujarnya.

Foto: Prof Madya Dr Abdul Rahim Ridzuan

Sebagai contoh, pengeluaran sayur-sayuran yang menurun ketika permintaan kekal boleh memberi tekanan kepada harga, terutama apabila kos tenaga, pengangkutan, penyimpanan dan air turut meningkat.

Risiko berbeza mengikut jenis makanan

Dalam pada itu, beliau turut menjelaskan bahawa kesan El Niño tidak sama bagi setiap jenis makanan kerana ia bergantung kepada struktur pengeluaran, rantaian bekalan, tempoh penyimpanan dan kebergantungan terhadap keadaan cuaca.

“Sayur-sayuran, contohnya, biasanya lebih sensitif kepada perubahan cuaca dan bekalan air. Sekiranya pengeluaran terjejas, bekalan ke pasaran boleh berkurangan dengan cepat dan harga juga boleh berubah dengan cepat.

“Bagi beras pula, ia merupakan makanan asas dan strategik. Beras mempunyai kelebihan dari segi penyimpanan, tetapi pengeluaran padi tetap bergantung kepada air dan keadaan cuaca.

“Ayam pula mempunyai struktur kos yang berbeza kerana selain faktor cuaca, kos makanan ternakan, tenaga, pengangkutan dan operasi ladang turut mempengaruhi harga,” katanya.

Justeru itu, pengguna tidak boleh menganggap semua makanan mempunyai tahap risiko yang sama kerana pelbagai aspek perlu dilihat seperti keanjalan supply, keanjalan demand, tahap kebergantungan kepada import serta kemampuan untuk mendapatkan sumber alternatif bagi setiap komoditi.

Kebergantungan import tingkatkan risiko luaran

Tak hanya itu, Malaysia juga berdepan risiko penurunan bekalan makanan sekiranya negara pembekal makanan mengalami gangguan akibat fenomena El Niño atau cuaca yang sama.

“Ini merupakan antara risiko yang paling perlu diberi perhatian. Dalam keadaan biasa, kebergantungan kepada import membolehkan Malaysia mendapatkan makanan daripada pelbagai sumber dan mengimbangi kekurangan pengeluaran domestik,

“Malaysia bukan sahaja berdepan dengan kekurangan bekalan domestik, tetapi juga kemungkinan kekurangan bekalan di pasaran antarabangsa,”

Menurut beliau, gangguan serentak di negara pembekal boleh menyebabkan harga import meningkat serta persaingan mendapatkan bekalan di pasaran global menjadi lebih tinggi.

“Negara yang mempunyai kemampuan kewangan lebih besar mungkin mampu membayar harga yang lebih tinggi untuk mendapatkan bekalan. Oleh itu, risiko sebenar bukan hanya harga makanan menjadi mahal, tetapi wujud kemungkinan bekalan makanan menjadi lebih sukar diperoleh,” ujarnya.

Jadi, sebagai satu langkah untuk jangka masa panjang, Dr Abdul Rahim yang juga merupakan Ahli Tetap, Institut Kajian Data Raya dan Kecerdasan Buatan, UiTM Shah Alam menyarankan agar Malaysia mempelbagaikan lagi  sumber import, memperkukuhkan pengeluaran domestik, meningkatkan produktiviti pertanian dan memastikan stok penimbal bagi komoditi makanan strategik berada pada tahap yang mencukupi. 

Dari perspektif ekonomi antarabangsa, perdagangan masih penting, tetapi pengguna tidak boleh terlalu bergantung kepada satu sumber atau beberapa negara pembekal sahaja.

Tekanan kos sara hidup boleh merebak

Selain itu, gangguan bekalan makanan disebabkan cuaca yang ekstrim juga berpotensi memberi kesan lebih luas terhadap kos sara hidup melalui peningkatan kos pengeluaran dan harga barangan serta perkhidmatan.

“Kesan terhadap kos sara hidup boleh berlaku melalui apa yang kita panggil sebagai kesan rantaian atau second-round effects,”

Beliau menjelaskan keadaan itu boleh mengurangkan kuasa beli, khususnya apabila pendapatan tidak meningkat pada kadar yang sama dengan kenaikan perbelanjaan.

Kesan ini juga lebih berat kepada golongan berpendapatan rendah kerana sebahagian besar pendapatan mereka digunakan untuk makanan dan keperluan asas. Oleh itu, isu perubahan iklim sebenarnya perlu dilihat sebagai isu ekonomi dan kos sara hidup, bukan semata-mata isu alam sekitar,” jelasnya.

Pengurusan kewangan jadi benteng pengguna

Susulan itu, bagi menghadapi ketidaktentuan harga, pengguna disaran membina ketahanan kewangan dan mengelakkan pembelian secara panik.

Bagi pengguna, pengurusan kewangan juga penting ketika berdepan ketidaktentuan. Merancang pembelian, membandingkan harga, mengurangkan pembaziran dan memilih alternatif yang sesuai boleh membantu isi rumah mengurus perubahan perbelanjaan tanpa pembelian panik. 

“Pengguna perlu mula melihat pengurusan kewangan isi rumah daripada perspektif ketahanan kewangan, bukan sekadar bagaimana untuk berjimat ketika harga sedang naik.”

Kesimpulannya, El Niño tidak semestinya menyebabkan kenaikan harga atau kekurangan makanan secara automatik, namun fenomena itu meningkatkan risiko gangguan bekalan yang kesannya bergantung kepada tempoh, lokasi dan jenis makanan dan keupayaan rantaian bekalan untuk menyesuaikan diri. 

Dr Abdul Rahim berpendapat bahawa isu tersebut dilihat sebagai satu bentuk economic risk yang perlu diurus dari sudut pengeluaran, perdagangan, dasar kerajaan dan juga pengurusan kewangan isi rumah. 

“Secara keseluruhannya, kita perlu mengubah cara melihat isu ini. El Niño mungkin bermula sebagai fenomena cuaca, tetapi kesannya boleh bergerak daripada sektor pertanian kepada harga makanan, inflasi, kos pengeluaran, kuasa beli dan akhirnya kesejahteraan isi rumah,” ujarnya lagi.